سايت تخصصی مهندسی شیلات

1 - بهره برداري از سواحل جنوبي درياي خرز به صورت اجاره اي - سالانه از سال 1219 شمسي ( زمان سلطنت محمد شاه قاجار) آغاز شد. اين نظام حقوقي در بهره برداري به مدت 80 سال تا 1299 شمسي ادامه داشته است. تا زمان محمد شاه, حاكمان هر منطقه به ميل خود رودخانه ها و دريا را به اتباع روسيه اجاره مي دادند. اما از سال 1215 هجري شمسي اين اختيار با فرمان محمد شاه لغو شد.
2 - در سال 1306 هجري شمسي بين دولت هاي ايران و شوروي سابق پيماني جهت تاسيس شركت مختلط براي صيد ماهي در سواحل جنوب درياي مازندران منعقد شد و ساير رودخانه هاي داخلي در اختيار وزارت دارائي قرار گرفت كه به طور سالانه از طريق مزايده اجاره داده مي شد.
3 - در سال 1332 هجري شمسي شركت شيلات توسط دكتر محمدمصدق ، نخست‌وزير وقت ، ملي اعلام گرديد و به عنوان شيلات ايران نامگذاري شد. اين تشكيلات اولين ساختار سازماني رسمي ماهيگيري كشور بود و به همين دليل شيلات ايران ناميده شد.
4 - تا سال 1332{اعلام ملي شدن شيلات} فعاليتهاي شيلات براساس قراردادهاي ايران و روسيه انجام و رودخانه هاي شمال نيز تحت اختيار وزارت دارايي بوده و از طريق مزايده واگذار مي شدند.
5 - با تشكيل وزارت منابع طبيعي در دي ماه 1346 شيلات ايران به اين وزارتخانه وابسته شد و بعد از انحلال وزارتخانه مذكور امور شيلات به وظايف وزارت كشاورزي افزوده گرديد.

جلبكها اغلب به شكل تك سلولي هاي كوچك يا ارگانيسمهاي كلوني شكل هستند،مانند كلپها كه خيلي بزرگند.با توجه به مطالعات انجام شده 3 گروه عمده از جلبكهاي سمي مشخص شده اند كه عبارتند از:

ژلاتين ماده پروتئيني است كه اهميت خاصي در صنايع غذايي، دارويي، صنعتي و پزشكي دارد. به ويژه در صنايع غذايي در تهيه مارمالادها، ژله ها، شيريني جات و بستني كاربرد داشته و به آساني در بدن جذب شده و حتي به هضم ساير مواد غذايي از طريق تشكيل امولسيون كمك مي نمايد. هدف از اين تحقيق، استفاده بهينه از مواد اوليه سهل الوصول و ارزان يعني مقادير فراوان ضايعات شيلات و بهينه سازي شرايط براي استخراج ژلاتين و در نتيجه كاهش واردات آن به كشور كه عمدتأ از پوست خوك و ضايعات دامي تهيه مي گردد، مي باشد. اين طرح در دو مرحله صورت پذيرفت: در مرحله اول اثر شرايط pH (در دو شرايط قليايي و اسيدي) و نوع ماده اوليه (سه ماده اوليه: كفشك ماهي، كوسه ماهي و ضايعات فيله) بر روي برخي از مهمترين خواص كمي و كيفي ژلاتين (راندمان، درجه خلوص، رنگ و رايحه) مورد بررسي قرار گرفت. در مرحله دوم طرح نيز اثر دما (در سه سطح 70 ، 75 و 80 درجه سانتيگراد و pH (در دو سطح 5/6 و 6) بر روي ميزان راندمان ژلاتين ارزيابي گرديد. لازم به ذكر است كليه مواد اوليه از تأسيسات شيلات بوشهر تهيه گرديد. نتايج مرحله اول نشان داد كه در صورت استفاده از شرايط قليايي و ضايعات فيله، مقدار ژلاتين حاصل حداكثر خواهد بود. با توجه به نتايج مرحله دوم طرح و با دماي 70 درجه سانتيگراد و pH برابر با 5/6، راندمان ژلاتين حاصل حداكثر و با بهترين كيفيت بدست خواهد آمد.

مقدمه:
اقيانوس ها چشم انداز عظيمي از موادداروها و غذاهاي جديد را بر روي ما مي گشايند و در عرصه هاي پزشكي كشاورزي علم مواد شيمي فراورده هاي طبيعي و پالايش زيستي كاربردهاي بسياري دارد.
يكي از منابع تقريبا” اتمام ناپذير براي تهيه گياهان دارويي آبهاي درياها و اقيانوسها هستند و در ميان داروهاي گياهي آلگهاي به دست آمده از اين آبها از اهميت بسزايي در صنعت داروسازي برخوردار است.

توجه به موجودات زنده دريايي به دو دليل مهم است:
- موجودات زندة دريايي بخش اعظمي از ذخاير زيستي ژره زمين را تشژيل ميدهند. از آنجاژه حيات از درياها و اقيانوسها سرچشمه گرفته است لذا بخش اعظمي از موجودات نخستين و منحصر بهفرد در درياها زندگي ميژنند. بنابراين درياها منبع عظيم ذخاير ژنتيژي بهشمار ميروند. هفتاد درصد كره زمين را اقيانوس ها و درياها پوشانده اند.
- اغلب موجودات دريايي ساختارها مسيرهاي متابوليژي سيستمهاي تژثير (توليد مثل) و مژانيزمهاي احساسي و دفاعي منحصر به فردي دارند که بشر ميتواند از آنها استفاده نمايد. علت بروز اين ويژگيهاي منحصر بهفرد زندگي در طيف وسيعي از شرايط محيطي است (از آبهاي سرد قطبي که دماي آنها تا 20- سانتيگراد ميرسد تا اعماق اقيانوسها که ميزان فشار در آنجا بسيار زياد است).

وجود بيماري هاي مشترك انسان و دام مانند ايدز و جنون گاوي كه از طريق فراورده هاي حيواني قابل انتقال است منابع دريايي را زمينه اي امن براي توليد غذا دارو و مواد بهداشتي و آرايشي مي كنند به خصوص كه در آلگ هاي دريايي مواد خاصي كشف شده كه در ساير مواد وجود نداشته يا مقدار آن غير قابل استخراج است.

ترجمه و تاليف: مهشيد جليلي

معاونت آموزشی وزارت علوم،‌تحقیقات و فنآوری طی نامه شماره 167134/22/2 مورخ 15/08/91،موافقت شورای گسترش آموزش عالی را مبنی بر تغییر نام موسسه تحقیقات شیلات ایران به موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور ابلاغ نمود.

این ابلاغیه در پاسخ به صورتجلسه مورخ 01/09/90 هیئت امناء و درخواست موسسه با توجه به فعالیت های مختلف در زمینه های علوم شیلاتی صادر شده است.

معاون پژوهشي موسسه تحقيقات شيلات از توليد و جايگزيني عصاره هاي گياهي به عنوان نگهدارنده‌هاي طبيعي به جاي تركيبات شيميايي در فرآورده هاي شيلاتي در آينده نزديك خبر داد.

دكتر مصطفي شريف روحاني، معاون پژوهشي موسسه تحقيقات شيلات در گفت‌وگو با خبرنگار پژوهشي ايسنا با بيان اين مطلب اظهار كرد: استفاده از آنتي اکسيدان‌هاي طبيعي (عصاره هاي گياهي) جهت افزايش عمر ماندگاري گوشت بدون استخوان آبزيان در شرايط نگهداري در سردخانه و جلوگيري از بروز لكه سياه در ميگو در موسسه تحقيقات شيلات در دست بررسي است كه به زودي به عنوان نگهدارنده هاي طبيعي جايگزين تركيبات شيميائي در فرآورده هاي شيلاتي خواهد شد.
وي افزود: معمولا تغييرات مربوط به افت كيفيت به اشکال مختلف در آبزيان و فرآورده هاي شيلاتي، حين نگهداري به ويژه در شرايط انجماد، رخ مي دهد. از جمله آنها مي توان به اکسيداسيون اسيدهاي چرب غيراشباع زنجيره بلند (PUFA) در روغن موجود در بافت‌هاي مختلف بدن آبزيان و يا بروز لکه هاي سياه (ملانوزيس) در سخت پوستان دريايي و به ويژه ميگوها اشاره كرد.
معاون پژوهشي موسسه تحقيقات شيلات با بيان اينكه متداول ترين روش براي جلوگيري و يا به تاخير انداختن اکسيداسيون استفاده از ترکيبات با خواص ضد اکسايش (آنتي اکسيدان) است، تصريح كرد: با توجه به محدوديت و ممنوعيت استفاده از ترکيبات شيميايي در فرآورده هاي غذايي، مرکز ملي تحقيقات فرآوري آبزيان وابسته به موسسه تحقيقات شيلات ايران امکان استفاده از آنتي اکسيدانهاي طبيعي (عصاره هاي گياهي) را جهت افزايش عمرماندگاري گوشت بدون استخوان آبزيان در شرايط نگهداري در سردخانه و اثر آن بر خواص حسي محصول مورد بررسي قرار داده است.
شريف روحاني ادامه داد: عصاره هاي گياهي محلولي حاوي تمامي مواد مفيد موجود در گياه نظير اسانس‌ها، فلاونوييدها، آلکالوئيدها، موسيلاژها، تانن ها ، ساپونين ها، ويتامينها، املاح و يا ساير مواد بوده است که خاصيت آنتي اکسيداني، ضد قارچي و ضد باکتريايي داشته و مانع از انجام واکنش هاي ناخواسته در محيط هاي مورد نظر مي شوند.
معاون پژوهشي موسسه تحقيقات شيلات ايران خاطر نشان كرد: تنوع اقليمي و شرايط آب و هوايي کشور امکان دسترسي و توليد طيف گسترده اي از گياهان دارويي را فراهم كرده است که در پروژه هايي نظير «تعيين تأثير استفاده از نگهدارنده هاي طبيعي بر پايداري گوشت بدون استخوان ماهي کپور نقره‌يي در شرايط انجماد» و «بررسي امکان استفاده از عصاره دانه انگور و کاتچين جهت جلوگيري از ايجاد لکه هاي سياه در ميگوي پرورشي» و چند پايان نامه دانشجويي ديگر با استفاده از عصاره هايي چون قارچ خوراکي، برگ توت، موسير، زردچوبه و ... تلاش مي شود كه از آن‌ها جهت افزايش عمر ماندگاري آبزيان و فرآورده هاي دريايي استفاده شود.
وي افزود: باريجه، زردچوبه، ليموترش، چاي سبز، برگ زيتون، مارچوبه، موسير و رازيانه نمونه اي از عصاره هاي توليد شده هستند که داراي اثرات آنتي ميکروبي و ضد قارچي بوده و به علاوه به علت دارا بودن مواد موثره اي چون آلفاپينن، 1 و 8 سينئول، کارواکرول، آنتول و ... به عنوان آنتي اکسيدان در فرآورده هاي غذايي نيز به کار مي روند.
به گفته دكتر شريف روحاني، کاربرد اين عصاره ها داراي سابقه تاريخي بسيار طولاني است، ولي در عين حال امروزه در صنايع غذايي رويکرد جديدي است که در بسياري از جوامع مورد توجه جدي قرار گرفته است.